نکات مهم درباره مساجد

5- مسجد جامع فسطاط (جامع عمرو): این مسجد تعالی در سال 21 ه. ق. بوسیله عمرو بن العاص (م. 42 ق) بنیاد شوید و از به عبارتی روزهاى ابتدا، براى مسائل آموزشى آیتم به کار گیری قرار گرفت و در زمان حیات خویش، آیتم دقت و التفات دولت‏هاى طولونى و اخشیدى و فاطمى بود. نحوه آموزشى معمول در این مسجد غالبا مبتنى مسجد سجاد مشهد بر مذهب شافعى بوده میباشد. (63)
مساجد دانشگاهى یا این که دانش گاه‏هاى عمومى و آزاد را حدودا در تشریفات شمس تمامی مرزو بوم‏هاى اسلامى مى‏قدرت یافت. دارای شهرت‏ترین آن‏ها عبارتند از: جامع دمشق در شام (آخرها قرن نخستین)، جامع زیتونیه در تونس، (اوایل قرن دوم)، جامع منصور در بغداد (نصفه اولیه قرن دوم)، جامع اعظم قریه در اندلس (نصفه دوم قرن دوم)، جامع قزوین در فاس مراکش (نصفه نخستین قرن 3)، جامع الازهر در مصر (نصفه دوم قرن 4)
ب - مساجد دانشگاهى در جمهوری اسلامی ایران
مثال این مساجد دانشگاهى در کشور ایران اسلامى فراوان به دیده مى‏خورد و ایرانیان در استعمال آموزشى از این مساجد، اگرچه ادب حق اولویت را از آن خویش نساختند، البته بسیار سریع دست‏به عمل شدند. در قرن اولیه هجرى، مسجد جمعه سیستان ساخته شد و حسن بصرى در آن به فراگیری پرداخت. (64)
در آخرها به عبارتی قرن، مسجد جامع بخارا پاى گرفت و رینگ‏هاى درس در آن تشکیل شد. در قرن‏هاى بعد از آن، مثال این مساجد در نیشابور، همدان، کرمان، یزد، قزوین، شیراز، اصفهان و حتى قسمت‏ها و شهرهاى جايگاه دوم زیرا بردسیر کرمان احداث شد و گزینه به کارگیری عالمان و متعلمان قرار گرفت. (65)
مالک عباد مى‏نویسد: یکى از مرکز ها دارای اعتبار علمى - اسلامى در راءس کشور ایران، شهر تاریخى اصفهان میباشد که فیس‏هاى براق تاریخى و ادبى و شخصیت‏هاى بارز علمى همانند حمزه اصفهانى، ابن بدیهی یعقوبى، ابوالفرج اصفهانى، حافظ ابونعیم اصفهانى، راغب اصفهانى و وجود مساجد سابق و مرکز ها مختلف علمى اسم این شهر را از به عبارتی سده‏هاى اولیه اسلام در تاریخ فرهنگ وتمدن فرهنگ اسلامى تحت عنوان «دارالعلم شرق‏» آوازه داده میباشد. (66)
نیشابور، که یکى از مرکزها اساسی سیاسى و علمى خراسان بود، از این‏سیرتکامل مساجد تبارک که در نظام آموزشی از آن‏ها به کار گیری مى‏شد، فراوان داشت; مانند مسجد «جامع منیعى‏» و مسجد «مطرزى‏» و مسجد «قدیم‏». (67)
در بردسیر کرمان، مسجد بزرگى به اسم «جامع تورانشاهى‏» وجود داشت و در آن کتابخانه‏اى داراى پنج‏هزار جلد کتاب سازه گردیده بود. در یزد، علاءالدوله کالنجار، از امراى عصر سلجوقى، مسجدى داشت که به «جامع قدیم‏» یا این که مسجد «قدیم آدینه‏» دارای شهرت گردیده و تا دیرگاه - یعنى: حدود قرن نهم - آیتم به کارگیری اهل دانش بود. (68)