مقابله با جبرگرایی

یکی از مسائلی که در تاریخ اسلام و به خصوص در جریان کربلا نقش انحرافی اجرا نموده است، اعتقاد و باور به جبر بود. بنی امیه با تظاهر به دینداری و با صورت ای مذهبی و گمراه کردن عقاید عموم، مسجد سجاد مشهد مدرسه جبرگرایی را مطرح و بر آنان حکومت کردند. در واقع جبرگرایی که معاویه مبتکر آن بود، آدرس مسجد سجاد مشهد پشتیبان فکری دستگاه یزید بود. زمانی قدمت بن سعد در ارتباط با کمپانی در قتل امام حسین(ع) گزینه اعتراض قرار گرفت، اظهار کرد: «این عمل از جانب خداوند مقدر گردیده بود».[14] زمانی عایشه از معاویه انگیزه جانشینی یزید را پرسید، رزرو مسجد سجاد مشهد وی اعلام کرد: «خلافت یزید قضا و حکم الهی میباشد و بندگان معبود حق دخالت در آن را ندارند».[15]

قیام امام حسین(ع) در قبال انحرافات زشت بنی امیه و سخنرانی های روشنگر شماره تلفن مسجد سجاد مشهد آن حضرت در نقد از خلق آن ها و تأکید بر ناخرسندی خدای متعال از چنان رفتارهایی، مثال مشهوری از موضع گیری های انتقادی امامان شیعه: در صحنه اجتماع میباشد. امام سجاد (ع) با صراحت و قاطعیت جبرگرایی را رد کرد؛ چنان که هنگامی عبیدالله در مجلس ابن زیاد در کوفه به امام اظهار کرد: «مگر خداوند علی بن الحسین را نکشت؟». حضرت در پاسخ وی فرمود: «برادری داشتم به اسم علی[16] که عموم او را کشتند». همینطور زمانی یزید کشته شدن امام حسین(ع) را مشیت و شغل آفریدگار معرفی کرد، حضرت فرمود: «پدرم را عموم کشتند، خیر آفریدگار».[17]

2. رویارویی با حکم دهنده جائر
قرآن کریم و مهربان درباره حکم کننده جائری زیرا فرعون اینگونه فرموده میباشد: «فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ».[18] فرعون با شستوشوی مغزی قبیله خویش در مصر، آنها را مدل و تهی مغز کرد تا اقتدار تهیه نمودن جزم علمی و اراده عملی نداشته باشند. آن گاه بر آنها مسلط شد. آفریدگار درین آیه نفرمود عموم مصر فرمانبردار فرعون بودند، چون اشخاص جامعه به راحتی تحت توشه ستم نمی فرآیند، بلکه فرمود زیرا آن ها بیخرد گردیده بودند، پایین توشه اجبار رفتند.[19]

در روزگار بعداز رحلت نبی گرامی اسلام(ص)، معاویه ۲۲ سال قاضی مقتدر حیطه شامات و ۲۰ سال با تیتر حکم کننده در مملکت های عالم اسلام حکمرانی و اسلام اموی را جایگزین اسلام نبوی کرد. برای مثال تحریف های معاویه در اسلام، این بود که اطاعت از حکم کننده را تحت عنوان مهم از اصول آئین معرفی کرد و بخش اعظمی را عبد و بنده فرمانبردار خویش ایجاد کرد. راس حکومت معاویه، شام بود و مسلمان ها این ناحیه اسلام را از معاویه فرا گرفته بودند و در اطاعت از قاضی مانندی نداشتند؛[20] به عنوان مثال معاویه در روز چهارشنبه با آنها نماز آدینه گزارد[21] و کسی لب به اعتراض نگشود. وی آخر و عاقبت فرزندش را جانشین خویش کرد و از عموم بیعت گرفت.[22] امام حسین(ع) برای خنثی کردن ترفند یزید در وجوب اطاعت از قاضی فرصت، با نقل پیمان از رسول گرامی اسلام (ص)، ملاک و واحد سنجش را معین کرد. بر این محور حضرت در یکی منازلِ در بینِ رویه ایستاد و اینگونه خطبه خواند: